Het aanbod van grafische symbolen als middel tot of ondersteuning van de communicatie of meer algemeen als 'prenten-tekstverwerker', blijkt steeds toe te nemen.

De eerste bedoeling van de ontwerpers was een goed prentensysteem en een handig hulpmiddel te hebben om prenten snel en efficiënt op te roepen. De aard en de opbouw van het systeem is dus ook gegroeid vanuit die doelstelling. Het Beta -systeem werd ontwikkeld als visueel, communicatie -ondersteunend systeem, vanuit de overtuiging dat er een leemte bestond in het aanbod van systemen die over het algemeen te abstract of te onsystematisch waren. In feite is het systeem niet ontwikkeld als middel voor communicatie zelf, maar als een instrument om communicatiehulpmiddelen te ontwikkelen. Dit neemt niet weg dat heel wat kinderen en volwassenen zelf met het systeem kunnen leren werken. Het blijkt ook een heel bruikbaar middel te zijn in het talenonderwijs omdat Beta ook in het Frans en Engels beschikbaar is.

Er bestaan reeds verschillende visuele systemen als ondersteuning voor een niet of moeilijk op gang komende verbale communicatie : CAPP, picto, vijfhoek, Maria Roepaan, PCS, Picsyms, Bliss, ... Allemaal prentensystemen die het midden zoeken tussen geschreven taal en concrete voorstellingen, maar waarvan de meeste systemen eerder neigen naar een zeer symbolische, abstracte voorstelling van begrippen. Het Beta- systeem streeft ernaar om begrippen via meer realistische tekeningen weer te geven, zodat ze ook voor minder begaafde kinderen en volwassenen hanteerbaar zijn.

Hoe zit het prentensysteem in mekaar?

Ondanks het feit dat het gemakkelijk herkennen van prenten één van onze hoofddoelstellingen is, zit er toch heel wat systematiek in dit 'prentenwoordenboek', waardoor we het toch wel een 'symbolen- systeem' noemen.

Elk systeem heeft zowat zijn eigen regels. In het BETA- systeem worden deze regels grotendeels bepaald door kleur, vorm en positie.
Binnen het systeem komen een aantal basisfiguren voor, die consequent werken door het hele systeem heen.

Ook bij het inkleuren van de tekeningen wordt gezorgd voor een zo consequent mogelijke aanpak. Soms worden slechts bepaalde onderdelen ingekleurd om het contrast sterker te laten uitkomen.

Sommige afbeeldingen keren terug in een ruimer geheel : als onderdeel van een ander begrip.

Het consequent gebruik van pijlen.
Een volle zwarte pijl duidt iets aan.

Een lege, witte pijl vertegenwoordigt een verandering in ruimte of tijd.

Werkwoorden : bij werkwoorden gebruiken we kleine streepjes zoals dat ook gebeurt in stripverhalen en cartoons.

Deze werkwijze (zo bleek achteraf) is niet vrij van kritiek (vgl. het artikel van Blockberger : "worden soms pas als dusdanig herkend na 8 jaar"). Daarentegen is regelmatige confrontatie met bepaalde tekeningen, het leerproces, (zo veel mogelijk op zeer consequente wijze) een belangrijke hulp om toch tot herkenning te komen, hetgeen we duidelijk in de praktijk kunnen vaststellen. Toch maken we hierin toch een uitzondering. Wanneer het begrip totaal geen beweging impliceert, worden de actielijntjes weggelaten.

Een bijkomende arbitraire afspraak in ons systeem is dat de figuren die bij werkwoorden voorkomen gedepersonaliseerd zijn : ze hebben een eenvoudige cirkel als hoofd. De reden hiervoor was, dat wanneer we in oefeningen het hoofd van de jongen of van het meisje gebruikten voor werkwoorden, de kinderen het werkwoord verbonden aan die bepaalde persoon.

Een zin als 'ik loop naar huis' werd dan 'ik de jongen loopt naar huis'.

Voor neutrale voorwerpen zoals in voorzetsels of bij sommige werkwoorden, gebruikten we een paarse cirkel als neutrale voorstelling. Deze wordt eveneens gehanteerd om meer abstracte begrippen voor te stellen.

Plaatsing als kenmerk : om een tegenstelling te kunnen herkennen in een tekening, is het vaak noodzakelijk om eveneens de anti-pool te zien. Daarom hebben we beide tegenstellingen binnen één prent gebracht, waarbij het niet-bedoelde doorkruist is, en het bedoelde steeds links staat.

Soms gebruiken we kleine figuren bovenaan om tekeningen meer herkenbaar te maken. Deze kleine figuren zijn dan uiteraard weer tekeningen die uit het systeem zelf komen.

Elk systeem heeft nood aan een zekere structuur bij het tekenen ervan. Voor de BETA- prenten geldt als basisprincipe dat systematiek geen hinder mag zijn voor diegenen die niet de mentale mogelijkheden hebben om deze structuur te begrijpen. Toch zijn we ons bewust van het feit dat we hier zelfs tegen moeten zondigen. Omdat concrete voorstellingen zo sterk onderhevig zijn aan subjectiviteit. Daarom hebben we het systeem ook bewust 'open' gehouden, zodat gebruikers flexibel aanpassingen kunnen maken aan de individuele wensen en beperkingen van de gebruiker. Het tekenen zelf werd volledig op de computer gedaan: elke prent werd met de muis getekend. We hadden ook gebruik kunnen maken van scanning, maar dan bleken de prenten veel 'zwaarder'. Daarom werd gekozen voor 'vector' tekeningen: dit maakt de afbeeldingen veel gebruiksvriendelijker en sneller in gebruik. Een ander groot voordeel is, dat de afbeeldingen zonder kwaliteitsverlies vergroot en verkleind kunnen worden. Hier op de website hebben we ze echter in bitmap moeten opnemen, waardoor ze in kwaliteit iets hebben ingeboet.

Hoe werkt het beeldtaalsysteem?

1. Drie prentenboeken
Beta biedt drie soorten prenten aan
2800 realistisch getekende prenten semantisch geordend.

1715 Bliss-symbolen alfabetisch geordend

395 officiële pictogrammen volgens thema.

Men kan in deze boeken bladeren en er uit kopiëren.

2. Prenten opzoeken
Een prent opzoeken kan op verschillende manieren gebeuren.
a. door het woord in te tikken
b. door het woord op te zoeken in een alfabetisch register
c. door de prent woordeloos op te sporen via een 20-rubriekenstamboom

Deze is zodanig geordend dat men na keuze van de rubriek en een onder-rubriek belandt bij de prentenreeks en de woordsoort (naamwoord, adjectief, werkwoord...) die men zocht. Voorbeeld van onder-rubrieken van de rubriek "voertuigen-beweging"

3. Prenten fonetisch opzoeken
Het systeem selecteert naar believen woorden die bepaalde klanken of fonemen bevatten op een bepaalde plaats van het woord.

Vraagt men bv woorden die beginnen met de klank 'sj', dan geeft het systeem al deze woorden

4. Prenten schikken
Beta biedt verschillende formaten aan van lege boeken waarin men prenten kopieert:
1 grote prent per blad
3 kleinere prenten per blad
2 x 4 prenten
of 3 x 6 prenten.

Hierin plakt men op een uiterst eenvoudige manier de prenten die men nodig heeft om een oefening te maken, een communicatiekaart, een prentenbrief.

Wenst men nog een ander(e) schikking, aantal of grootte dan biedt het "printboek" de ideale oplossing. Hierin brengt men prenten over in om het even welk formaat. Alle prenten zijn bovendien verschuifbaar en vergroot- of verkleinbaar. Men kan er ook tekst aan toevoegen in alle formaten of stijlen die Windows aanbiedt.

5. Scanning
Elk boek bezit de mogelijkheid om prenten te scannen.

6. Hardware
Om vlot te werken vergt het programma 32 megabyte intern geheugen (RAM) (maar 64 werkt vlotter) en op de harde schijf is 40 megabyte noodzakelijk. Het programma wordt opgeroepen vanuit Windows 95 Service release 2 of latere versies (98, 2000, XP, Vista, 7). Daarvoor is een Pentium 166 minimaal noodzakelijk, een Pentium II 233 is beter. Hoe krachtiger het systeem waarop het draait, hoe prettiger hanteerbaar het programma is.

Via de site van de ontwikkelaar (www.betavzw.be/nl) zijn veel oefeningen te downloaden, waardoor u veel ideetjes krijgt over wat er allemaal met deze schitterende grafische tekstverwerker mogelijk is.